Waarom veranderen zo moeilijk kan zijn

Je weet wat goed voor je is. Je wilt het ook. En toch lukt het niet altijd om het vol te houden.

Dat kan frustrerend zijn. Je neemt je voor om meer te bewegen, gezonder te eten, beter naar je lichaam te luisteren, vaker je grenzen aan te geven of meer rust te nemen. Vol goede moed begin je, totdat er iets gebeurt: een drukke periode, stress, vermoeidheid of een onverwachte situatie. Voor je het weet, doe je weer wat je altijd deed.

Waarom doe ik dit nou alweer?

Omdat veranderen vaak complexer is dan weten wat je anders wilt doen.

Gedrag heeft een geschiedenis

Ons gedrag ontstaat niet zomaar. Vanaf jonge leeftijd ontwikkelen we manieren om met situaties, emoties en andere mensen om te gaan. Sommige patronen blijven ons helpen, terwijl andere ooit nuttig waren maar later minder goed passen bij ons leven.

Toch blijven ze vaak bestaan. Niet omdat je zwak bent of te weinig discipline hebt, maar omdat herhaald gedrag vertrouwd wordt. Wat vertrouwd is, gaat gemakkelijker en vaak bijna vanzelf.

Daarom is het bij verandering niet alleen belangrijk om te kijken naar wat je anders wilt doen, maar ook naar wat er achter je huidige gedrag zit.

Wat ooit hielp, kan later in de weg zitten

Een patroon dat je nu belemmert, kan ooit juist een goede manier zijn geweest om met een situatie om te gaan. Altijd voor anderen klaarstaan kan je waardering en verbinding hebben gebracht. Hard werken kan je een gevoel van controle of zekerheid hebben gegeven. Emoties wegdrukken kan je geholpen hebben om door te gaan.

Ook jezelf terugtrekken, eten, vermijden of jezelf voortdurend bezighouden kan een manier zijn om met spanning om te gaan.

De vraag is daarom niet alleen: Hoe kom ik van dit gedrag af? Het kan ook helpen om te kijken naar wat het gedrag je oplevert of waar het je op dat moment bij helpt.

Dat geeft soms een ander perspectief. Je hoeft een patroon niet meteen te veroordelen om te kunnen onderzoeken of het nog steeds bij je past.

Weten is niet hetzelfde als kunnen

Je kunt weten dat bewegen goed voor je is en toch niet gaan. Je kunt weten dat slaap belangrijk is en toch te laat naar bed gaan. Je kunt weten dat grenzen stellen gezond is en toch opnieuw "ja" zeggen.

Dat betekent niet automatisch dat je niet gemotiveerd bent. Inzicht is belangrijk, maar nieuw gedrag vraagt ook oefening. Je moet leren om juist op de momenten waarop je normaal automatisch reageert, iets anders te doen.

Dat kost tijd en energie.

Bovendien voelt nieuw gedrag in het begin vaak minder vanzelfsprekend. Een grens aangeven kan spanning oproepen. Rust nemen kan juist onrust geven. Voor jezelf kiezen kan ongemakkelijk voelen wanneer je gewend bent om vooral rekening te houden met anderen.

Dat ongemak betekent niet automatisch dat je iets verkeerd doet. Het kan ook simpelweg betekenen dat je iets anders probeert dan je gewend bent.

Veranderen gaat zelden in een rechte lijn

Een terugval kan voelen alsof je weer helemaal terug bij af bent. Toch hoeft dat niet zo te zijn.

Een moment waarop je terugvalt in een oud patroon kan juist informatie geven. Wat gebeurde er vooraf? Was je moe, gestrest of overprikkeld? Had je te veel van jezelf gevraagd? Waren je verwachtingen misschien te hoog?

Wanneer je zo'n moment onderzoekt in plaats van jezelf direct te veroordelen, kun je ontdekken wanneer je kwetsbaarder bent voor oude gewoonten en wat er op zulke momenten meespeelt.

Een terugval hoeft daarmee niet alleen een mislukking te zijn. Het kan ook iets laten zien over wat voor jou werkt en wat niet.

Van automatisch naar bewust

Gedragsverandering gaat daarom niet per se over het uitwissen van oude patronen. Het gaat er vooral om dat je ze leert herkennen.

Wat zet het patroon in gang? Wat gebeurt er voordat je automatisch reageert? Wat heb je op dat moment nodig? En welke andere keuze zou mogelijk zijn?

Daar ontstaat ruimte.

Niet alleen de vraag: Waarom lukt het me niet? maar ook: Wat maakt dit voor mij moeilijk?

Niet alleen: Ik moet meer discipline hebben. maar ook: Wat gebeurt er voordat ik dit gedrag vertoon?

En niet alleen: Hoe kom ik van dit patroon af? maar ook: Wat heb ik op dit moment nodig en welke andere manier past daarbij?

Door daar met wat meer aandacht naar te kijken, kan er ruimte ontstaan om iets anders te proberen.

Verandering begint met begrijpen

Veranderen betekent niet dat je jezelf voortdurend moet verbeteren. Soms is het al waardevol om beter te begrijpen waarom je doet wat je doet.

Achter gedrag kunnen verschillende dingen meespelen: een behoefte, een gewoonte, een overtuiging, een eerdere ervaring of de manier waarop je hebt geleerd met spanning om te gaan.

Dat begrijpen lost niet alles op. Maar het kan wel helpen om met iets meer afstand naar je eigen gedrag te kijken en te onderzoeken wat je anders zou willen.

Veranderen begint misschien daarom niet met harder je best doen, maar met beter begrijpen waarom het zo moeilijk is.